Şu Anda Suriye’yi Kim Yönetiyor?
Suriye, son yıllarda dünya gündeminin merkezine oturan bir ülke. 2011 yılında başlayan iç savaş, Orta Doğu’nun kaderini derinden etkileyen bir dönüm noktasına dönüştü. Bugün, bu ülkenin yönetimi hâlâ tartışmalı ve karmaşık bir hal almış durumda. Peki, şu anda Suriye’yi kim yönetiyor? Bu soruya cevap verirken sadece günlük gözlemlerden değil, aynı zamanda siyasi analizlerden, uluslararası ilişkilerden ve bölgesel güç dengelerinden de faydalanmamız gerekiyor.
Suriye’nin Savaş Öncesi Durumu:
Suriye, yıllar boyunca tek parti yönetimiyle yönetilen bir ülkeydi. Hafız Esad, 1970’lerden itibaren ülkeyi demir yumrukla yönetiyordu. Onun ölümünden sonra, yönetim koltuğuna oğlu Beşar Esad oturdu. Beşar Esad, tıp eğitimi almış, Batı’yla iyi ilişkiler kurmayı isteyen, aslında ülkesinde daha fazla reform yapmak isteyen bir liderdi. Ancak bu süreç, Suriye’deki ekonomik sıkıntılar, yolsuzluklar ve sosyal adaletsizlik gibi sorunları çözmekte yetersiz kaldı. Bu da, 2011’deki ayaklanmanın kıvılcımını ateşledi.
İç Savaş ve Bölünme:
2011 yılında başlayan Suriye iç savaşı, başlangıçta halkın Beşar Esad yönetimine karşı gösterdiği bir isyan olarak ortaya çıktı. Ancak kısa sürede bu protestolar, daha büyük bir çatışmaya dönüştü. Ülke, birçok farklı aktörün karıştığı ve çeşitli dış müdahalelerin etkisiyle bölündü. Bugün Suriye, resmi olarak Beşar Esad’ın yönetiminde olsa da, aslında çok sayıda farklı güç tarafından kontrol edilen alanlardan oluşuyor.
Suriye’yi Kim Yönetiyor?
Bugün Suriye’nin yönetimi, tam anlamıyla merkezi bir güçte toplanmış değil. Esad ailesi, başkent Şam da dâhil olmak üzere ülkenin bazı bölgelerinde hâlâ güçlü bir kontrol sağlasa da, Suriye’nin büyük bir kısmı farklı grupların ve dış güçlerin etkisi altında.
1. Beşar Esad ve Rejimi:
Beşar Esad, Suriye’nin yönetiminde hâlâ en güçlü aktör. 2011 yılından sonra yaşanan iç savaşın ardından, Esad’ın rejimi önemli ölçüde zayıflasa da, başta Rusya ve İran olmak üzere dış desteği sayesinde kontrolünü sürdürüyor. Esad’ın hükümeti, ülkenin batısındaki büyük şehirleri ve başkent Şam’ı kontrol ediyor. Bu bölgelerde, merkezi hükümetin güvenlik güçleri ve ordu hâkim.
Ancak, Esad’ın yönetimi sadece kendi halkı tarafından değil, aynı zamanda uluslararası alanda da tartışmalı. Birçok ülke, Esad’ın yönetimini meşru kabul etmiyor ve Suriye’deki savaşın bitmesini sağlamak için farklı girişimlerde bulunuyor. Yine de, Esad’ın rejimi, özellikle Rusya ve İran’ın verdiği askeri ve finansal destekle ayakta kalmaya devam ediyor.
2. Kürt Yönetimleri ve YPG/SDG:
Suriye’deki bir diğer önemli aktör, Kürtler ve onlara bağlı güçler. 2011 sonrası dönemde, Kürtler özellikle kuzeydeki bazı bölgelerde geniş bir özerklik kazandı. Suriye Demokratik Güçleri (SDG) ve YPG, bu bölgelerdeki en güçlü askeri güçler. Onlar, IŞİD’le mücadele ederken ABD’den de destek aldılar. Bugün, Suriye’nin kuzeydoğusundaki büyük bir alan, Kürtler tarafından kontrol ediliyor.
Bu durum, Türkiye için oldukça hassas bir konu. Türkiye, SDG ve YPG’yi PKK ile ilişkilendirdiği için, bu grupların Suriye’deki varlıklarına karşı çıkıyor. Buna rağmen, YPG ve SDG, Esad’a karşı bağımsız bir yönetim kurma amacında değiller. Daha çok, özerklik temelinde bir yönetim sistemi oluşturmayı hedefliyorlar.
3. Muhalif Gruplar ve İdlib:
Suriye’nin batısındaki İdlib, Esad’a karşı direnen silahlı muhalif grupların son kalesi. Bu bölgede, Türkiye’nin desteklediği çeşitli isyancı gruplar bulunuyor. İdlib’deki grupların çoğu, Esad’ın yönetimini devirmek amacıyla mücadele ediyor. Ancak bu gruplar da içsel bir birlikten yoksunlar. Bir yanda, İslamcı kökenli gruplar, diğer yanda daha ılımlı muhalefet grupları var.
Türkiye, bu bölgede oldukça etkili ve burada kurduğu askeri üslerle muhalif gruplara destek sağlıyor. Ancak, Esad rejiminin 2020’de bu bölgeyi yeniden almaya çalışması, bölgedeki gerilimi arttırdı. İdlib, şu anda hem muhalifler hem de Esad rejimi için önemli bir savaş alanı olmaya devam ediyor.
4. Rusya ve İran’ın Etkisi:
Suriye, uzun yıllardır Rusya ve İran’ın stratejik çıkarları için önemli bir alan. Rusya, özellikle 2015’ten sonra Esad’a yoğun hava desteği vererek onun yeniden iktidarda kalmasını sağladı. Rusya’nın, Suriye’deki askeri üsleri, bölgesel strateji açısından son derece önemli.
İran da, Esad’a verdiği desteği sadece askeri yardım ile sınırlı tutmuyor. Aynı zamanda, Suriye’deki Şii milis gruplarını finanse ediyor ve onlara eğitim veriyor. Bu gruplar, Esad’ın kontrolünü sağlamak için önemli bir rol oynuyor. İran, Suriye’deki bu stratejik varlığını sürdürmek için her türlü desteği sağlıyor.
5. Amerika’nın Suriye’deki Rolü:
ABD, Suriye iç savaşına doğrudan müdahil olmasa da, özellikle IŞİD ile mücadele adına önemli bir oyuncu oldu. Kürtler, IŞİD’e karşı verilen mücadelede ABD’nin en önemli müttefiki oldular. Ancak, ABD’nin Suriye’deki politikaları karışık. Bir yanda, Esad rejiminin devrilmesini isteyenler varken, diğer yanda İran ve Rusya ile mücadeleye odaklanan bir strateji var.
ABD’nin Suriye’deki askeri varlığı, Kürtlerin kontrol ettiği bölgelerde yoğunlaşıyor. Bununla birlikte, ABD’nin Suriye’deki mevcut politika, Trump yönetimi altında daha da belirsizleşti. ABD’nin çekilme planları, Suriye’deki güç dengelerini değiştirebilir.
Sonuç: Suriye’yi Kim Yönetiyor?
Bugün Suriye’nin yönetimi, dış güçlerin ve yerel aktörlerin karmaşık bir birleşiminden oluşuyor. Esad, resmi olarak ülkenin lideri olsa da, Suriye’nin büyük bir kısmı, diğer grupların ve ülkelerin etkisi altında. Beşar Esad, Rusya ve İran’ın verdiği destekle hâlâ güçlü bir lider gibi görünse de, ülkenin geleceği, bu dış müdahaleler ve iç bölünmelerle şekillenecek.
Suriye’deki yönetim, bir bütün olarak değerlendirildiğinde, aslında birkaç paralel yönetimin bir arada bulunduğu bir durum ortaya çıkıyor. Bu, Suriye’nin geleceğini daha da belirsiz kılarken, bölgesel ve uluslararası güçlerin bu ülkedeki etkileri de her geçen gün daha belirgin hale geliyor.