Felsefe Kim Tarafından Ortaya Çıktı? Hayatımda Bir Kez Daha Derin Düşündüm

Yaşadığın anın ne kadar geçici olduğunu anlayıp, birkaç dakika sonra aynı soruyu tekrar sormanın verdiği tatlı karmaşa… İnsanın kafası karıştığında felsefe ile karşılaşması işte böyle oluyor. Ya da, belki bir parka gitmişken “Felsefe kim tarafından ortaya çıktı?” diye soran arkadaşın seni felsefi bir yolculuğa çıkarıyor. Yani, felsefe dediğin şey de öyle aniden kapını çalabiliyor. Bunu anlatmaya çalışırken “Seni niye felsefeye ittim?” diye sorarsanız, cevabım kesinlikle şu: Çünkü felsefe, sorular soran ve her zaman cevapları kaçıran bir tür muamma.

Şimdi, biraz ciddi olun! Felsefe, Antik Yunan’da doğmuş. Ama daha doğrusu, hayatına deli gibi sorgulayan bir adam (bu adam kimdir? bakalım…) tarafından popüler hale getirilmiş. Felsefe kim tarafından ortaya çıktı sorusuna cevap vermek için bu kadar fazla düşünmemek gerek aslında ama hadi, ben yine de biraz daha derin girmeye çalışayım. Giderek eğlenceli oluyor, değil mi?

Felsefenin Doğuşu: Klasik Yunan’dan Beklenmedik Bir Efsane

Felsefe, gerçekten de kim tarafından ortaya çıktı? Gerçekten de yalnızca bir kişinin sorumluluğu mu? Hayır, tabii ki. Felsefe birdenbire ortaya çıkmadı. Ancak, tarihteki ilk felsefi söylemler genellikle MÖ 6. yüzyılda, Antik Yunan’da başladı. Yunanlılar ilk kez gökyüzüne bakarak “Bu yıldızlar ne kadar büyük, neden böyle parlıyorlar?” diye soran, cevapsız kalan her soruya “Yahu, bir bakalım ne çıkacak?” diyerek harekete geçen insanlardı.

En popüler isimler, biraz daha derin bir inceleme gerektiriyor. Yani, önce biraz başımıza gelebilecek felsefi trajedilerle ilgilenelim. En meşhur felsefeci kim? Genellikle hep aynı isimler ortaya çıkar, bu “Sokrat” arkadaş mesela. Hani şu, “Sokrat’ın ne söylediğini bilmeyenlere benzer bir şekilde” konuşan, sokakta her zaman birileriyle sohbet eden adam. Ama gerçekten de felsefeyi kim ortaya çıkardı diye soruyorsanız, Sokrat’ın adı doğru cevap olacaktır.

Tabii, Sokrat felsefeyi yaratmadı; ama onu halk arasında biraz daha popüler hale getirdi. Felsefenin kurucusu kimdi? Peki, bu adam “Sokrat’tan önce kim vardı?” diye sorarsanız, o zaman “Thales!” diye bağırmam gerekecek. Ama birazdan ona geleceğiz. Yavaşça… çünkü ben de hemen her şeyin bir cevabı olmasını bekleyen biri değilim, anlayın!

“Thales Kim?” Dediğinizde Ben Buradayım!

Evet, şimdi bir saniye durun. Felsefe kim tarafından ortaya çıktı sorusu, aslında önceki yıllarda bir yere varmadı. Çünkü Thales, MÖ 624-546 yılları arasında yaşamış ve felsefeyi gökyüzünden yere, doğaya ve insanlara indiren ilk kişi olmuş. (Yani işin özü, o kadar yıldızlardan bahsedip duruyordum da, birazcık dünyaya da yaklaşmalıyız, değil mi?)

Thales, “Biraz daha mantıklı düşünün. Dünya neyle var oldu?” diye soran ilk isimlerden biri. “Su her şeyin kaynağıdır” dedi. Hani, belki de felsefe, hiç kimsenin tahmin edemeyeceği kadar küçük ama önemli şeylerden başladı. Yani, Sokrat’tan önce de insanlar, varlık üzerine düşünüyordu, ama Thales bu düşüncelerine sistemli bir temel kazandırdı. Felsefe düşüncesinin temeli daha sonra Aristoteles’e kadar gidecek ama şu an biz “Başlangıç” noktasına odaklanalım.

Sokrat: Her Soruda Bir Boşluk

Gelelim bizim gerçek starımıza, o kadar soruyla kafayı bozmuş ama sormaktan bir türlü vazgeçmeyen adam Sokrat’a.

Bir düşünün; sokakta karşılaştığınız bir adam var, sürekli “Neden bu şekilde?” diye soruyor, her türlü konuya girmeye çalışıyor ve bir türlü sizin bu sorulara yeterli yanıtlarınız yok. Ya da daha kötü, yanlış yanıtlar veriyorsunuz. “Sokrat, ben nasıl devam edebilirim?” diye soran bir arkadaşınız olduğunu hayal edin, ne dersiniz?

Sokrat, ya da tam olarak Yunan adıyla Sokratês, soruların sorularını soran bir filozoftu. Ama soruları öyle bir şekilde soruyordu ki, kimse doğru cevap veremiyordu! Yani, Sokrat’ın esprili tarafı şuydu: İnsanlar her zaman “Ben doğruyu biliyorum” derken, Sokrat’ın tek bir sorusu onları çaresiz bırakıyordu. “Peki, doğru nedir?” Yani, anlayacağınız, filozofların hem en büyük canı sıkılırken, aslında diğer insanları da iyice çıkmaza soktuğu bir yaşam biçimidir bu.

Sokrat’la Bir Diyalog:

Ben: “Peki, bence felsefe kim tarafından ortaya çıktı?”

Sokrat: “Bunu sorgulayan kişi kim?”

Ben: “Bilmiyorum, işte.”

Sokrat: “Sana tam olarak ‘kim’ sorusunu sordum. Felsefenin başlangıcına bir baktığında… Bu yalnızca bir sorudur. Bir tanımı var mı, bir amacı var mı?”

Ben: “Sanırım sorularla gelişiyor.”

Sokrat: “Harika! O zaman kendi cevabını veriyorsun.”

Anlamadınız mı? Anlatıyorum; Sokrat o kadar zekiydi ki, insanları anlamadan cevap veremeyecekleri bir noktada bırakıyordu. O yüzden derin felsefi düşüncelerle cebelleşirken, bir yandan da “Bu kadar soru neden?” dediğimizde, aslında onun felsefi tüyoları işte burada devreye giriyor.

Günümüz Felsefesi: Gülümsesen de Düşünüyorsun

Sonuçta felsefe, bugün hala herkesin uğraşmak istediği, ancak kimsenin net bir cevabını vermek istemediği bir alan. Eskiden sokakta sorular soranlar, şimdi sosyal medya platformlarında paylaşıyor. Benim gibi “İzmirli bir gencim, kahvemi içiyorum, ama bir yandan da dünyayı çözmeye çalışıyorum” diyenler ise varlığın özüne dair teorilerde kayboluyor.

Ve evet, felsefe gerçekten de kim tarafından ortaya çıktı diye sorduğumuzda, aslında cevapları hemen bulmak zor. Bu yüzden, belki de felsefe… Kendi başımıza yaratıyoruz, her adımda bir soru, her göz kırpışta bir cevap!

Sonuç: Hayat, Felsefe ve Beni Bir Kez Daha Yoran Sorular

Evet, şimdi burada birkaç adım geriye gitmek ve bir kez daha derin bir düşünceyle soruyu tekrarlamak gerekiyor: “Felsefe kim tarafından ortaya çıktı?” Tabii ki kimse “Bunu ben buldum” demedi. Bu soruyu sormak, başlı başına felsefi bir eylem!

Sonunda kararımı verebilir miyim? Herhangi bir filozofun ortaya koyduğu teorilerden biri, sorunun yanıtıdır. Çünkü felsefe, doğrudan bilgiye ulaşmaktan çok, soru sormanın eğlencesini taşır. Öyle değil mi?